گازهای موثر در آلودگی هوا را بشناسیم

اگر به تابلوهای سنجش آلودگی هوا در میادین تهران توجه کرده باشید کلمه‌های عجیب و غریب و گاه مشابه‌ای را می‌بینید. معنی شاخص‌های آلودگی هوا چیست و هر کدام چقدر برای ما ضرر دارند؟

مونواکسید کربن

منواکسیدکربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه است که هیچ اثر تحریکی ندارد. نام این گاز را بیشتر در اخبار حوادث می شنویم که افراد در اثر استشاق آن فوت کردند. به  این گاز  قاتل خاموش هم گفته و در اثر سوخت ناقص مواد آلی ایجاد می‌شود.

اگزوز اتومبیل‌ها، دودکش کارخانجات، دود حاصل از سوختن زغال، آتش‌سوزی‌ها، گازهای خانگی و فرآورده‌های نفتی منابع تولید این گاز هستند. دود اتومبیل حاوی ۷ درصد و بخاری نفت‌سوز ۵ درصد منواکسیدکربن است.

بر اثراستنشاق این گاز، فرد دچار اختلالات قلبی و عروقی،  انفارکتوس، اختلال در ریتم قلب، اختلال در کبد، ایجاد سردرد و سرگیجه و بروز حالات بیهوشی می‌شود و  در نهایت به حالت اغما فرو می‌رود. منواکسیدکربن بر روی دستگاه تنفسی فرد نیز اثرگذار است و حالاتی مانند خفگی در او ایجاد می‌کند. اما مهمترین مسئله‌ای که در اثر مسمومیت با این گاز ایجاد می‌شود، نارسایی ریه است.

اكسیدهای ازت (Nox)

NO گازيست بی‌رنگ و بی‌بو و یکی از شاخص‌های آلودگی هوا است و از نظر فيزيولوژيكي محرك مجاري تنفسي و سمي است.

اما این گاز در هوا چه تاثیری بر انسان دارد؟ ميزان مت هموگلوبين در خون بطور طبيعي بين صفر تا ۸ درصد است. این گاز غلظت آن را به ۱۰ تا ۱۵ درصد هموگلوبين می‌رساند و باعث بروز علائمي مانند تنگي نفس، سردرد شدید، خستگی،گیجی و کما می‌شود. N2O به عنوان گاز گلخانه‌ای در گرمايش زمين موثر است.

دی اکسید گوگرد

بیش از ۸۰ درصد اکسیدهای گوگرد به دست ما و در جریان احتراق سوخت‌های فسیلی تولید می‌شود. از این مقدار سهم نیروگاه‌های تولید برق ۸۵ درصد و سهم خودروها ۲ درصد است.

با تنفس این گاز مشکلات تنفسي، كاهش سيستم دفاعي ريه‌ها و تشديد بيماري‌هاي قلبي به سراغمان می‌آید. این گاز همچنین يكي از عوامل باران‌هاي اسيدي است.

ذرات معلق یا PM

ذرات معلق، از اسیدها، مواد شیمایی آلی، فلزات یا خاک تشکیل شده و به دو دسته درشت و ریز تقسیم می‌شوند.

ذرات درشت قابل استنشاق (PM 10) در  صنایعی مانند ساختمان‌سازی، خودروسازی و کاغذسازی که تولید کننده غبار هستند، یافت می‌شوند و قطرشان بزرگتر از ۲٫۵ میکرون و کوچکتر از ۱۰ میکرون است.

۲-ذرات ریز (PM 2.5 معلق در دود و مه‌دود هستند و قطرشان ۲٫۵ میکرون یا کمتر است. این ذرات از طریق آتش‌سوزی‌های جنگلی یا گازهای خروجی از نیروگاه‌ها، صنایع و خودروها وارد هوا می‌شوند.

اندازه این ذرات با میزان آسیب‌رسانیشان به سلامت انسان ارتباط مستقیم دارد. ذرات معلقی که قطرشان ۱۰ میکرون یا کمتر است، خطر بیشتری برای سلامت دارند، زیرا عموما می‌توانند از بینی و گلو بگذرند و به عمق ریه‌ها و حتی گاهی به جریان خون وارد شوند. استنشاق این ذرات می‌‌تواند بر قلب و ریه‌‌ها اثر بگذارد و پیامدهای بهداشتی وخیمی ایجاد کند.

در کل این ذرات باعث مرگ زودرس  افراد مبتلا به بیماری قلبی و ریوی می‌شود. افراد آسیب پذیر با استشاق ذرات معلق دچار حملات قلبی، اختلال ریتم ضربان قلب، تشدید بیماری آسم، کاهش کارکرد ریوی و  افزایش علائم تنفسی مانند تحریک مجاری هوایی، سرفه و اشکال در نفس کشیدن می‌شوند.

به همین دلیل در زمانی که میزان ذرات معلق از حدی فراتر می‌رود، افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی و ریوی، کودکان و سالمندان باید از فعالیت‌های هوازی خودداری کنند. البته افراد سالم هم در هنگام قرار گرفتن در معرض میزان‌ بالای این ذرات آلاینده ممکن است به طور گذرا دچار علائم تنفسی شوند.

سرب

۸۰ الی۹۰ درصد از سرب موجود در محيط، حاصل احتراق بنزين سرب‌دار است. در ایران پس از حذف بنزین حاوی سرب ، میزان سرب هوا کاهش بسیار چشمگیری داشته است.

سرب در هوای آلوده باعث اختلال بیوسنتز هموگلوبین و کم خونی، افزایش فشارخون، آسیب کلیه،سقط جنین و نارسی نوزاد، اختلال سیستم عصبی، آسیب مغز، ناباروری مردان،کاهش قدرت یادگیری در بچه ها،اختلالات رفتاری در بچه ها مانند پرخاشگری و بیش فعالی می‌شود. سرب از راه جفت وارد بدن جنین می‌شود و  آسیب جدی به سیستم عصبی و مغز جنین وارد می‌کند.

ازن

از جمله اثرات مضر اين آلاينده بر سلامتي انسان، سوزش چشم‌ و ريه‌ها است. در روزهايي‌كه این آلاینده در هوا غلظت بالايي دارد، حملات آسم نیزافزایش می‌یابد. ازن موجود در هوا آسيب‌هاي شديدي به كودكان، افراد سالخورده و افراد داراي ناراحتي تنفسي وارد مي‌كند. ازن همچنين موجب كاهش بازدهي محصولات كشاورزي و از بين رفتن جنگل‌ها و اكوسيستم گياهي مي‌شود.

از میان منابع گوناگون انتشار، خودروها عامل انتشار ۷۵درصد از ذرات معلق (مهمترین آلاینده های هوای تهران)، ۹۵ درصد منواكسید كربن و ۶۰ درصد اكسیدهای ازت هستند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *